Quyết tâm gỡ “thẻ vàng” EC: An Giang và cuộc tổng tiến công “không khoan nhượng” với vi phạm IUU

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng của tỉnh An Giang trong công tác chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Bằng việc siết chặt quản lý đội tàu, thực thi pháp luật nghiêm minh và thấu tình đạt lý trong chuyển đổi sinh kế, An Giang đang cùng cả nước nỗ lực tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), hướng tới một nền nghề cá trách nhiệm, bền vững và hội nhập.

Bài toán quản lý đội tàu: Từ “tàu 3 không” đến 100% dữ liệu số

Một trong những chuyển biến rõ nét nhất của An Giang trong năm 2025 là việc đưa toàn bộ đội tàu cá vào khuôn khổ quản lý chặt chẽ, xóa bỏ triệt để tình trạng “tàu ngoài luồng” hay còn gọi là tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép).

Đến nay toàn tỉnh An Giang có 9.787 tàu cá và 100% số tàu này đã được đăng ký, cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu quốc gia VNFishbase. Ảnh: CTV

Theo báo cáo mới nhất tính đến ngày 18/12/2025, toàn tỉnh An Giang có 9.787 tàu cá và con số ấn tượng là 100% số tàu này đã được đăng ký, cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu quốc gia VNFishbase. Trong đó, 9.149 tàu đủ điều kiện đã được cấp giấy phép khai thác thủy sản. Đối với những con tàu không đủ điều kiện (788 chiếc), tỉnh không hề bỏ lửng mà thực hiện rà soát, phân loại kỹ lưỡng: xác định rõ vị trí neo đậu, giao chính quyền địa phương quản lý trực tiếp và thực hiện xóa đăng ký với các tàu đã hư hỏng, chìm đắm.

Việc quản lý không chỉ nằm trên mặt giấy tờ. Tại các cảng cá, không khí làm việc luôn hối hả nhưng kỷ luật. Chỉ trong một tuần của tháng 12, đã có 166 lượt tàu xuất, nhập cảng với sản lượng thủy sản bốc dỡ đạt hơn 1.200 tấn. Quan trọng hơn, việc thu 83 sổ nhật ký khai thác cho thấy ngư dân đã bắt đầu hình thành thói quen “ghi chép hành trình” – một mắt xích quan trọng trong việc minh bạch truy xuất nguồn gốc mà phía EC đặc biệt quan tâm.

“Thượng tôn pháp luật”: Xử lý hình sự để răn đe, làm sạch ngư trường

Nếu như trước đây, nhiều người vẫn tặc lưỡi coi vi phạm vùng biển nước ngoài là vì “miếng cơm manh áo”, thì nay quan điểm của An Giang đã thay đổi hoàn toàn: Phải xử lý nghiêm để bảo vệ lợi ích quốc gia và sinh kế lâu dài.

Lực lượng Biên phòng An Giang tăng cường tuyên truyền, kiểm soát tàu xuất, nhập bến tại Trạm kiểm soát Biên phòng Kênh Dài, Đồn Biên phòng Tây Yên. Ảnh: HC

Con số 19,85 tỷ đồng xử phạt hành chính đối với 22 tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài và đặc biệt là việc khởi tố 51 vụ án hình sự liên quan đến tháo gỡ thiết bị giám sát hành trình (VMS) là minh chứng cho tinh thần “không có vùng cấm”. Việc đưa ra xét xử công khai các đối tượng môi giới, tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép đã tạo ra hiệu ứng răn đe mạnh mẽ.

Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, ông Hồ Văn Mừng đã chỉ đạo quyết liệt: “Người đứng đầu các địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý tàu cá trước Tỉnh ủy, UBND tỉnh nếu để xảy ra sai phạm. Ngay trong tuần này, các địa phương phải xử lý dứt điểm việc đăng ký đối với các tàu "3 không".

Những tàu tuyên bố mất tích, đề nghị Công an tỉnh chỉ đạo công an các xã, phường, đặc khu điều tra làm rõ xác định có hay không việc chủ tàu thông báo tàu mất tích nhưng lại không mất tích, có hành vi gian dối đưa tàu đi khai thác vùng biển nước ngoài.

Phiên toà xét xử lưu động các ngư dân vi phạm IUU vào tháng 10/2025, tại Cảng cá Tắc Cậu, xã Châu Thành. Ảnh: CTV

Về xử lý các tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài, đề nghị Biên phòng phối hợp các sở, ngành có liên quan tiếp tục xác minh, xử lý dứt điểm các vụ vi phạm. Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch chuyển đổi nghề cho ngư dân”.

Từ đầu năm đến nay, 100% trường hợp tàu mất kết nối VMS hoặc vượt ranh giới (1.452 trường hợp) đều được kiểm tra, xử lý tận gốc. Những con số này không chỉ là thống kê, đó là lời khẳng định về một sự liêm chính trong quản lý nghề cá.

Sinh kế bền vững: Không để ngư dân “bơi” đơn độc

Chống IUU không chỉ là những lệnh cấm hay những bản án mà điểm sáng nhân văn trong cách tiếp cận của An Giang đó là chuyển đổi nghề để ngư dân yên tâm lên bờ.

Dự án “Trồng rong biển thương phẩm chuyển đổi nghề và ứng phó biến đổi khí hậu ở các tỉnh ven biển” tại Phú Quốc do Viện Nghiên cứu - Phát triển nghề nông thôn Việt Nam và Hội Nông dân tỉnh An Giang triển khai đang mở ra triển vọng cho ngư dân. Ảnh: HC

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Lê Hữu Toàn chia sẻ, Sở đang tham mưu xây dựng Nghị quyết hỗ trợ các hộ gia đình có tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Đề án chuyển đổi nghề cho ngư dân không còn là những dòng văn bản nằm trên bàn giấy mà đang được cụ thể hóa bằng những mô hình phù hợp với thực tế địa phương.

Thay vì để ngư dân “đánh liều” với những chuyến biển xa vi phạm pháp luật, tỉnh hướng họ vào các nghề dịch vụ hậu cần, nuôi trồng thủy sản hoặc chuyển đổi lao động tại các khu công nghiệp. Đây chính là giải pháp căn cơ để giải quyết “phần gốc” của vi phạm IUU. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền qua tin nhắn SMS, qua loa đài biên phòng đã giúp 2.458 chủ tàu và hàng ngàn ngư dân nắm lòng quy định: Vi phạm vùng biển nước ngoài có thể bị phạt tới 1 tỷ đồng hoặc đối mặt với 15 năm tù.

Tại phiên họp lần thứ 28 của Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU vào tối 30/12, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh: “Việc gỡ thẻ vàng không chỉ là trách nhiệm mà còn là danh dự, uy tín của Việt Nam với quốc tế”.

Đồng chí Hồ Văn Mừng, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang phát biểu tại buổi làm việc với các sở, ngành, địa phương sau cuộc họp Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU tối 30/12. Ảnh: CTV

Với việc hoàn thành 19/19 nhiệm vụ được giao và tinh thần vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, An Giang đang chứng minh họ không chỉ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, mà đang thực hiện một nhiệm vụ chính trị quan trọng. Nghề cá An Giang nói riêng và Việt Nam nói chung đang đứng trước ngưỡng cửa của sự thay đổi: Từ khai thác tận diệt sang bền vững, từ quản lý thủ công sang minh bạch số hóa.

“Thẻ vàng” của EC là một thách thức, nhưng cũng là cú hích để chúng ta nhìn lại và làm sạch mình. Với những gì An Giang đã và đang làm, chúng ta hoàn toàn có quyền tin tưởng vào một ngày gần nhất, những lô hàng thủy sản của Việt Nam sẽ thênh thang tiến vào thị trường quốc tế với tâm thế của một quốc gia biển có trách nhiệm.

Yến Linh (Nguồn: Báo An Giang)